Collocation nedir: İngilizcede kelimeler neden hep aynı eşlerle çıkar?
Yayın:
Türkçede “hata yapmak” diyoruz. İngilizcede “yapmak” fiilinin iki karşılığı var: do ve make. Mantıklı olan do a mistake gibi duruyor, ama İngilizce konuşan biri bunu hep make a mistake diye söylüyor. Neden? Bunun bir kuralı yok. Sadece bu iki kelime, zamanla birbirine “yapışmış”. İşte collocation tam olarak bu: kelimelerin kendi aralarında kurduğu, alışkanlığa dayalı ortaklıklar.
Collocation nedir sorusunun kısa cevabı bu. Uzun cevabı ise İngilizcenin doğal duyulmasının neredeyse yarısını açıklıyor. Bu rehberde türlerini, sık kullanılanları, en yaygın hataları ve nasıl çalışılması gerektiğini anlatıyorum.
Collocation türleri
Collocation’lar farklı kelime türlerinin birleşmesiyle oluşuyor. En sık karşılaşılan altı tür:
| Tür | Örnek | Türkçesi |
|---|---|---|
| Fiil + isim | take a photo | fotoğraf çekmek |
| Sıfat + isim | heavy traffic | yoğun trafik |
| Zarf + sıfat | deeply disappointed | derinden hayal kırıklığına uğramış |
| İsim + isim | a round of applause | bir alkış tufanı |
| Fiil + edat | depend on | -e bağlı olmak |
| Fiil + zarf | whisper softly | usulca fısıldamak |
Günlük konuşmada en çok işine yarayacak olanlar ilk ikisi: fiil + isim ve sıfat + isim.
Türkçe konuşanların en çok karıştırdığı çiftler
make / do
- make a mistake, make a decision, make a phone call, make money, make an effort
- do homework, do the dishes, do business, do someone a favour, do your best
Kaba bir ipucu: make genelde yeni bir şey ortaya çıkarmayı, do bir işi ya da görevi yerine getirmeyi anlatır. Ama bu ipucu her zaman tutmaz; en güvenli yol çiftleri tek tek öğrenmek.
take / have
- take a shower (Amerikan İngilizcesinde yaygın), have a shower (İngiliz İngilizcesinde yaygın)
- take a break, take a seat, take a risk
- have breakfast, have a good time, have a look
strong / heavy / big Türkçede “yoğun, sert, büyük” gibi kelimelerle karşılanan bu sıfatlar İngilizcede belirli isimlere bağlı:
- heavy rain, heavy traffic, heavy smoker
- strong coffee, strong wind, strong accent
- big mistake, big decision, big surprise
Yanlış: strong rain, heavy coffee Doğru: heavy rain, strong coffee
say / tell
- tell the truth, tell a lie, tell a story, tell a joke
- say hello, say goodbye, say sorry, say a few words
Neden önemli?
Doğal duyulmak. Grammar’ı kusursuz ama collocation’ları yanlış bir cümle kulağa hemen yabancı gelir. I did a big mistake and said a lie cümlesi anlaşılır ama çevirinin kokusu gelir. I made a big mistake and told a lie ise doğal.
Hızlı konuşmak. Collocation’ları bilen kişi cümleyi kelime kelime değil, parça parça kurar. make a decision tek bir parça olarak kafada durunca, “karar vermek için hangi fiil?” diye düşünmen gerekmiyor. Kafada Türkçeden çeviri yapma alışkanlığı da bu sayede azalır. Konuşmak için kaç kelime bilmek gerektiği sorusunun cevabı da kısmen burada: yalnız kelime sayısı değil, o kelimeleri hangi eşlerle bildiğin önemli.
Okuduğunu daha hızlı anlamak. Metinde make an effort gördüğünde üç kelimeyi ayrı ayrı çözmek yerine tek anlam olarak algılıyorsun.
Collocation nasıl öğrenilir?
1. Kelimeyi eşiyle birlikte not al. Defterine decision yazma; make a decision yaz. Traffic yazma; heavy traffic, stuck in traffic yaz. Kelime defterinin nasıl daha verimli tutulacağını kelime defteri nasıl tutulur rehberinde ayrıntılı anlattım.
2. Okurken çiftleri avla. Bir İngilizce metin okurken sadece bilmediğin kelimelerin altını çizme; bildiğin kelimelerin hangi kelimeyle birlikte geldiğine de dikkat et. pay attention, catch a cold, keep in touch gibi.
3. Türkçe düşünmeyi fark et. Bir cümleyi kurmadan önce “Türkçede böyle diyoruz, İngilizcede de böyle mi?” diye kendine sor. Kahve içmek İngilizcede drink coffee olur ama ilaç içmek take medicine olur, drink medicine değil.
4. Küçük gruplarla çalış. Tek seferde 50 collocation ezberlemek yerine haftada 8-10 çift seç ve her birini kendi hayatından bir cümlede kullan.
Kısa alıştırma
Boşluklara make, do, take ya da have fiillerinden uygun olanı yaz.
- Can you ------ me a favour?
- Let’s ------ a break, I’m tired.
- I need to ------ a phone call.
- We ------ a great time at the party.
- She always ------ her best in exams.
- Don’t ------ a decision too quickly.
Cevaplar: 1. do 2. take 3. make 4. had 5. does 6. make
Şimdi bir de sıfat seçimi: strong mi heavy mi?
- There was ------ snow last night.
- He speaks English with a ------ accent.
Cevaplar: 7. heavy 8. strong
Sekizini de doğru yaptıysan collocation farkındalığın iyi. Birkaçında tereddüt ettiysen, bu hafta sadece make ve do çiftlerine odaklanarak başla.
Collocation’ları dersle çalışmak
Collocation, kitaptan öğrenip konuşmada kullanmanın en zor olduğu konulardan biri; çünkü hatayı genelde başka biri fark ediyor, sen değil. Ben Samet; derslerimi online, görüntülü görüşmeyle veriyorum. Konuşurken yaptığın collocation hatalarını not alıp ders sonunda sana doğru çiftleriyle birlikte iletiyorum. Seviyene ve hedefine göre bir plan çıkarmak istersen, ücretsiz 20 dakikalık ön görüşme için WhatsApp’tan yazabilir ya da arayabilirsin. Güncel paketler ana sayfada.
