İngilizce okuduğunu özetlemek: metni kendi cümlelerinle anlatmak

Bir İngilizce metni okudun, anladığını düşünüyorsun. Biri sana “Ne anlatıyordu?” diye soruyor ve kelimeler dağılıyor. Okumak ile anlatabilmek arasındaki fark tam burada ortaya çıkıyor, özet çıkarmak da bu farkı kapatan en sade yöntemlerden biri.

Ben Samet Emin Akarçay, yani Samet Teacher. Online İngilizce dersi veriyorum, merkezim Balıkesir’in Sındırgı ilçesi ve 2000 saati geçen online ders yaptım. Özet çıkarmayı derslerde hem okuma hem konuşma pratiği olarak kullanıyorum.

Neden özet

Metni özetlemek için önce anlamak, sonra seçmek, sonra kendi cümlenle yeniden kurmak gerekiyor. Üç beceri aynı anda çalışıyor. Çoğu zaman öğrenci metni yüzeysel anlıyor ama özet yazmaya oturunca eksik yerleri kendisi buluyor. Bu iyi bir şey, çünkü eksik görünür hâle geliyor.

Üç adım

Birinci adım: metni bir kez baştan sona oku, durma. Bilmediğin kelimeleri işaretle ama sözlüğe bakma. İkinci adım: her paragrafın yanına tek bir kelimeyle konusunu yaz. Üçüncü adım: o kelimelere bakarak metni kitaptan bakmadan anlat.

Örnek metin:

“Maria wakes up at six every morning. She makes coffee and reads the news on her phone. Then she walks to work because the bus is always crowded. She arrives at eight and starts her first meeting.”

Paragraf konusu: Maria’nın sabah rutini. Özet: “Maria starts her day early. She drinks coffee, reads news and walks to work. Her first meeting begins at eight.” Dikkat edersen “wakes up at six” gibi ayrıntılar özete girmedi, çünkü ana fikir sabah rutiniydi.

Cümleyi kısaltmanın üç yolu

Uzun bir cümleyi kısaltırken önce fiili ve öznesini bul. “The old man who lives next door walks his dog every evening in the park near the river.” cümlesinden “The old man walks his dog every evening.” çıkıyor. Neyi attığına bak: hangi bilgi olmadan cümle hâlâ anlaşılıyor?

İkinci yol, iki cümleyi birleştirmek. “She was tired. She went to bed early.” cümlelerini “She was tired, so she went to bed early.” yapıyorsun. Üçüncü yol, eş anlamlı ve daha kısa bir kelime bulmak: “very big” yerine “huge”.

Sık yapılan hatalar

Yanlış: metindeki cümleleri sırasıyla kopyalamak. Doğru: aynı bilgiyi kendi kelimelerinle yeniden yazmak.

Yanlış: özette yeni fikir eklemek. Doğru: yalnızca metindeki bilgiyi vermek.

Yanlış: ayrıntıların hepsini yazmak. Doğru: ana fikri ve en önemli iki-üç bilgiyi seçmek.

Bir de zamanı karıştırma hatası var. Metin geçmiş zamanda ise özet de geçmişte olmalı. Kısa bir kontrol: özet yazdıktan sonra tüm fiillerin zamanını yeniden oku.

Altı günlük alıştırma planı

Birinci gün: 5 cümlelik bir metni özetle. İkinci gün: aynı seviyede başka bir metin. Üçüncü gün: özeti yüksek sesle anlat. Dördüncü gün: biraz uzun bir paragraf. Beşinci gün: özeti bir arkadaşına ya da aynaya anlat. Altıncı gün: ilk günkü metne dön ve özeti yeniden yaz, farkı gör. Bunun için günde 15-20 dakika yetiyor.

Okumayı yüksek sesle yapmak da yardımcı oluyor; bunu İngilizce sesli okuma yazısında anlattım. Tekrarı nasıl planlayacağın ise tekrar planlama rehberinde.

Konuşmaya taşımak

Özet yazdıktan sonra aynı metni kâğıda bakmadan anlatmaya çalış. İlk denemede kelimeler karışabilir. İkinci denemede daha akıcı olursun. Bu çalışma, günlük konuşmada bir şeyi anlatma becerisini geliştiriyor. Derslerimde öğrenciden metni özetlemesini istiyorum ve ardından ben sorular soruyorum: “Why did she walk to work?” gibi. Böylece özet konuşmaya dönüşüyor.

Sındırgı İngilizce özel ders sayfasında derslerimin nasıl işlediğini bulabilirsin.

Ders düzeni

Her ders 60 dakika, online ve bireysel. En fazla 8 kişilik dönemsel grup dersleri de var; sürekli açık değil. Güncel paketler ana sayfada, paketler bölümünde. Ücretsiz 20 dakikalık ön görüşmede okuma seviyene bakıyor ve özet çalışmasının sana nasıl uyacağını konuşuyoruz.

WhatsApp’tan yazman ya da arayarak ön görüşme saati alman yeterli.