Sözlükteki okunuş sembolleri (IPA): en sık görülen sesler
Yayın:
Sözlüğe baktın, kelimenin yanında köşeli parantez içinde garip semboller var: /ˈkʌmftəbəl/. İlk kez görünce kodlama gibi geliyor. Oysa bu semboller, kelimenin nasıl söylendiğini harf harf anlatan bir haritadan ibaret.
IPA’yı öğrenmek bir dil öğrenmek kadar zor değil. Bir hafta boyunca günde on dakika ayırırsan en sık sesleri tanıyacaksın.
İlk bakışta tanıdık gelenler
Sembollerin yarısı zaten bildiğin harfler: p, b, t, d, k, g, m, n, s, z, f, v, l, r, h, w. Bunlar Türkçedeki sesleriyle aşağı yukarı aynı. Dog kelimesi /dɒɡ/, map kelimesi /mæp/ diye yazılır, ilk ve son sesleri Türkçe gibi okuyabilirsin.
Türkçeden farklı olanlara bak.
Tuhaf görünen ama sık çıkan semboller
| Sembol | Ses | Örnek |
|---|---|---|
| /θ/ | dil dişler arasında, titreşimsiz “th” | think /θɪŋk/ |
| /ð/ | aynı yer, titreşimli | this /ðɪs/ |
| /ʃ/ | “ş” | ship /ʃɪp/ |
| /tʃ/ | “ç” | chair /tʃeə/ |
| /dʒ/ | “c” | job /dʒɒb/ |
| /ŋ/ | genizden “n” | sing /sɪŋ/ |
| /j/ | “y” | yes /jes/ |
Dikkat edeceğin tek şey /j/. Türkçede “j” harfi başka bir sesi (jüri) gösterir, İngilizce IPA’sında ise /j/ “y” sesidir. Yes kelimesi /jes/ diye yazılır, “jes” diye okumazsın.
Ünlüler: kısa ve uzun
İngilizcede en çok karıştırılan çift /ɪ/ ve /iː/. Biri kısa, biri uzun:
ship /ʃɪp/ (gemi) ve sheep /ʃiːp/ (koyun) full /fʊl/ ve fool /fuːl/ bit /bɪt/ ve beat /biːt/
İki nokta üst üste benzeri ː işareti “uzat” demektir. Süre farkı, Türkçede olmayan bir ayrım olduğu için ilk başta fark edemezsin. Kendi sesini kaydedip iki kelimeyi art arda dinle.
Sık görülen bir başka sembol /ə/, yani “şva”. En çok vurgusuz hecelerde çıkar, kısa ve belirsiz bir ses: about /əˈbaʊt/, banana /bəˈnɑːnə/. Okunuşu sözlükte görünce “ı” gibi, ama daha hafif söylemelisin.
Vurgu işareti
Kelimenin başında ya da ortasında küçük bir dikey çizgi görürsün: photograph /ˈfəʊtəɡrɑːf/, ilk hece vurgulu. Photographer /fəˈtɒɡrəfə/, ikinci hece vurgulu. Vurgu yeri değişince hem ses hem anlam değişebilir: record isim olunca ˈrekɔːd, fiil olunca rɪˈkɔːd.
Sayılardaki vurgu da benzer bir iş görür; ayrıntısı için fifteen mi fifty mi yazısına göz atabilirsin.
Sık yapılan hatalar
- /j/ sesini “c” gibi okumak: yes /jes/ → “ces”.
- Uzunluk işaretini görmezden gelmek: sheep ile ship aynı çıkıyor.
- Yazılıp okunmayan harfleri sesletmek: knife /naɪf/, başındaki k okunmaz.
- IPA’yı bir kez ezberleyip bırakmak. Sembolleri kullanmazsan unutursun; her yeni kelimede okunuşuna bak.
Yazım ile okunuş uyuşmadığında okunuşu karıştırılan kelimeler listesi de iyi bir çalışma kaynağı.
Kendini dene
Aşağıdaki okunuşları kelimeye çevir.
- /ʃɪp/
- /θɪŋk/
- /tʃeə/
- /ˈbɒtəl/ (ipucu: su koyduğun şey)
- /ˈjestədeɪ/ (ipucu: bugünden bir gün önce)
Cevaplar: 1. ship, 2. think, 3. chair, 4. bottle, 5. yesterday. Beşincide vurgunun ilk hecede olduğuna dikkat et. Dördüncü kelimede ortadaki /t/ yazıldığı gibi okunuyor, ama Amerikan okunuşunda bu ses yumuşayıp “d”ye yaklaşır; iki sözlük arasındaki farkın nedeni genellikle budur.
Bir sözlükte bir kelimenin okunuşunu bulup yüksek sesle okuduktan sonra Cambridge ya da Oxford gibi çevrim içi sözlüklerin ses düğmesiyle karşılaştırırsan hata yaptığın yeri duyarsın.
Derste nasıl çalışıyoruz?
Ben Samet, online İngilizce öğretmeniyim. IPA’yı derste kuru bir tablo olarak vermiyorum. Konuşurken takıldığın üç kelimeyi alıp sembolleriyle birlikte bakıyoruz, sonra sen söylüyorsun, ben dinliyorum. Bu yolla sembol bir ezber olmaktan çıkıp sana yardım eden bir araca dönüşüyor. Ücretsiz 20 dakikalık ön görüşme için WhatsApp’tan yazabilirsin. Dersler yalnızca online ve Sındırgı merkezli, ama Türkiye’nin her yerinden bağlanabilirsin.
