-s takısının okunuşu: üç sesi ayıran tek soru
Yayın: · Güncelleme:
Bir öğrenci “I take two buses to school” cümlesini okuyor ve “buses” yerine “bus” diyor. Kelime doğru, cümle doğru, ama dinleyici tek otobüs mü yoksa iki otobüs mü olduğunu anlamıyor. Bu küçük hata -s takısının okunuşunu bilmemekten çıkıyor ve Türkçe konuşanların büyük çoğunluğu bu hatayı bir dönem yapıyor. Çünkü Türkçede yazı ile okunuş neredeyse birebir, İngilizcede ise aynı -s harfi üç ayrı ses çıkarıyor.
İyi haber: kural tek bir soruya dayanıyor. Kelimenin son sesi nasıl bir ses?
Önce iki ses türü
Boğazına parmaklarını koy ve “zzz” de. Titreşim hissediyorsun. Şimdi “sss” de. Titreşim yok. Titreşim varsa ses sesli (voiced), yoksa sessiz (voiceless). Bu ayrım kuralın tamamı.
Sessiz sesler: p, t, k, f ve th (think’teki). Sesli sesler: b, d, g, v, m, n, l, r, w, y ve bütün ünlüler.
Üç kural
Son ses sessizse -s, /s/ okunur. Cat, cats: son ses t. Book, books: son ses k. Cup, cups: son ses p. Laugh, laughs: yazılışta gh var ama ses f.
Son ses sesliyse -s, /z/ okunur. Dog, dogs: son ses g. Room, rooms: son ses m. Pen, pens: son ses n. Day, days ve knee, knees: son ses ünlü.
Son ses tıslayan bir sesse (s, z, ş, ç, c, j) -s ayrı bir hece olur: /ɪz/. Bus, buses. Watch, watches. Wish, wishes. Judge, judges. Garage, garages. Box, boxes de bu gruptan, çünkü x aslında ks sesi veriyor.
Aynı kural üç yerde
Çoğul: two cats, two dogs, two houses. Geniş zamanda he, she, it ile fiil: He works. She runs. It washes. İyelik: Mark’s car, Sam’s bag, James’s house. Üç grupta da aynı ses kuralı geçerli. Works sonundaki k sessiz olduğu için /s/, runs’ta n sesli olduğu için /z/, washes’ta ş sesi olduğu için /ɪz/.
Bu yüzden her kullanım için ayrı kural ezberlemene gerek yok. Kelimeyi sesli söyle, son sesine bak.
Sık yapılan hatalar
Birincisi /ɪz/ hecesini yutmak. Buses “bas” gibi, watches “vaç” gibi çıkıyor. İki hecelik bir kelimeyi tek hecede bitirdiğinde dinleyici çoğul olduğunu anlamıyor.
İkincisi hep /s/ demek. Dogs /dɒgs/ diye okunduğunda anlaşılıyor ama kulağa yabancı geliyor. Beds ve bags gibi kelimelerde /z/’yi duymayı öğrenmek en kolay iyileşme.
Üçüncüsü yazılışa güvenmek. House kelimesi s ile bitiyor, ama son sesi z gibi. Çoğulu houses /ˈhaʊzɪz/ okunur, iki hece. Bunun gibi karışık yerlerde sözlükte sesli telaffuzu dinlemek en güvenli yol.
Kısa alıştırma
Her kelimenin -s’li hâlini hangi sesle okuyacağını yaz.
- cup
- dog
- bus
- book
- car
- dish
- map
- leg
Cevaplar: cups /s/, dogs /z/, buses /ɪz/, books /s/, cars /z/, dishes /ɪz/, maps /s/, legs /z/.
Şimdi cümleler: My brother plays football on Sundays. Plays, son ses ünlü, /z/. Sundays aynı: /z/. She watches TV after dinner. Watches /ɪz/. The kids’ bags are heavy. Bags /z/. Kendi hayatından beş cümle yaz, her -s’i sesli okuyup gruplandır.
Çalışma yöntemi
İlk iş, bildiğin kelimeleri gruplamak. Gün içinde kaç çoğul kelime söylüyorsan hepsini üç kutuya ayır: sessizle biten, sesliyle biten, tıslayanla biten. Üç kutuyu bir hafta boyunca doldur, sonunda her kutudan beş örnek seç ve yüksek sesle oku.
Telefonla kendini kaydet. Yirmi çoğul kelime oku, sonra dinle. /ɪz/ hecesini duyabiliyor musun? Duymuyorsan yavaşlayıp her kelimeye bir hece daha ver. Bu çalışma özellikle -ed takısının okunuşu ile aynı mantık, o yüzden ikisini peş peşe çalışmak mantıklı. Türkçe konuşanların genel telaffuz hatalarını Türklerin en sık yaptığı telaffuz hataları yazısında topladım.
Derslerde bu konuyu konuşma pratiğinin içinde çalışıyorum. Bir sohbette -s hatası yaptığında durdurmuyorum, notluyorum ve sohbet bitince kelimeleri birlikte tekrar ediyoruz. Telaffuz ve konuşma çalışmak istiyorsan Sındırgı ve Balıkesir merkezli online derslerim için Sındırgı İngilizce özel ders sayfasına bakabilirsin. WhatsApp’tan yazarak ücretsiz 20 dakikalık ön görüşme ayarlayabiliriz.
