Uzun ve kısa ünlüler: ship ile sheep nasıl ayrılır
Yayın: · Güncelleme:
Bir arkadaşın limana gitmek istiyor ve “Let’s go to the beach” diyor. Sen “Let’s go to the bitch” dediğini sanıp gülmemeye çalışıyorsun. Ya da kendin cümleyi kurarken sheep yerine ship diyor ve bir koyun yüzmeye gitmiş gibi bir görüntü yaratıyorsun. İki ses arasındaki fark küçük, ama anlamdaki fark büyük.
Bu yazıda İngilizcedeki uzun ve kısa ünlü çiftlerini, neden zorlandığımızı ve evde nasıl çalışacağını anlatıyorum. Ben Samet Emin Akarçay, online İngilizce öğretmeniyim; 2000 saatin üzerinde online ders verdim ve bu konu telaffuz çalışmalarının ilk sıralarında geliyor.
Türkçe konuşan kulak neden duymuyor
Türkçede “kal” ile “kaal” diye iki ayrı kelime yok. Ünlü uzunluğu anlam ayırt etmiyor, bu yüzden beynimiz uzunluğu bir ayrıntı olarak çöpe atıyor. İngilizcede ise aynı farkı taşıyan çiftler var ve anlam bunlara bağlı.
Kısa olan ses hızlı ve gevşek, uzun olan ses biraz daha gergin. Bir de dudak: sheep derken dudakların yanlara doğru gerilir, gülümsemeye benzer. Ship derken yüz daha gevşek, dil biraz geride.
En sık karışan beş çift
Aşağıdaki tabloda her satırda soldaki kısa, sağdaki uzun ünlü:
| Kısa | Uzun | Farkı hissettiren cümle |
|---|---|---|
| ship | sheep | The ship is near the sheep. |
| live | leave | I live here, but I’ll leave soon. |
| bit | beat | A bit of rhythm, a beat of drum. |
| full | fool | The room is full of fools. |
| pull | pool | Pull me out of the pool. |
Cümleleri yavaş yavaş, her çiftin farkına dikkat ederek oku. Hızlanma, önce ses doğru oturmalı.
Yazımdan ses tahmin etmek
İngilizcede yazı ses vermez; kuralın çok istisnası var. Yine de iki ipucu işe yarıyor. İki e ya da iki o arka arkaya geliyorsa genellikle uzun ses: sheep, feel, pool, food. Tek ünlü ve ardından sessiz harf varsa genelde kısa: ship, fill, full, foot. İstisna sayısı az değil (food ve foot bunun örneği, ikisi de çift o içeriyor ama sesi farklı). Bu yüzden sözlükteki ses işaretine bakmak yerine sesi kulağından öğrenmek daha güvenilir.
Evde yapabileceğin iki alıştırma
Birincisi, ayna alıştırması. Sheep derken aynada dudaklarının yanlara gerildiğini gör. Ship derken yüzün gevşesin. İki sesi on kez art arda söyle.
İkincisi, kayıt. Telefonuna ship, sheep, ship, sheep diye kaydet. Sonra dinle. İki sesi birbirinden ayırabiliyor musun? Ayıramıyorsan abartarak söyle, abartı ilk aşamada yardımcı olur, sonra doğala çekersin.
Kendini test et
Cümleleri oku ve doğru kelimeyi seç. Cevaplar sonda.
- I need a (bit / beat) of sugar.
- They (live / leave) in Izmir.
- Please don’t (fill / feel) the glass too much.
- The (ship / sheep) sailed past the port.
- Take a (pull / pool) of the rope.
Cevaplar: 1 bit, 2 live, 3 fill, 4 ship, 5 pull. Doğru seçmen anlamı bilmen demek; asıl sınav bu kelimeleri sesli söylediğinde karşındaki seni doğru anlıyor mu. Bunu bir arkadaşınla ya da derste deneyebilirsin.
Cümle içinde fark
Tek kelimeyi doğru söylemek kolay, cümlenin içinde bozulması ise çok yaygın. Şu iki cümleyi önce yavaş, sonra normal hızda söyle: Please leave the ship before it sinks. (Lütfen batmadan önce gemiyi terk et.) I feel full after the meal, but my foot hurts. (Yemekten sonra tokum ama ayağım ağrıyor.) Her cümlede hem kısa hem uzun ünlü var. Aynalı ve kayıtlı çalışma burada işe yarıyor, çünkü hangi kelimede karıştığını görüyorsun.
Bir ipucu daha: karşındaki seni anlamadıysa çoğu zaman bağlam kurtarır. Yine de yanlışı bilerek söylüyorsan, ilerleyen aylarda alışkanlık hâline gelir ve düzeltmesi zorlaşır. O yüzden en sık karışan çiftlere baştan zaman ayırmak mantıklı.
Bunun ötesinde
Telaffuz, ünlü çiftlerinden ibaret değil. Vurgu ve ritim de anlaşılabilirliği büyük ölçüde belirliyor, bu konuyu cümle vurgusu ve ritim yazısında anlattım. Türklerin en sık yaptığı hatalara telaffuz hataları rehberinden bakabilirsin.
Tek başına ilerlemek zor mu
Ses çalışması, hatanı sana söyleyen bir kulağa ihtiyaç duyuyor. Kendi kayıtlarında farkı duymak zor olabilir. Derslerde sesini kaydediyor, birlikte dinliyor, hangi sesin hâlâ karıştığını işaretliyoruz. Ücretsiz 20 dakikalık ön görüşmede telaffuz hedefini konuşabiliriz; WhatsApp’tan yaz ya da telefonla ara. Güncel paketler ana sayfada.
