Üçüncü tekil şahıs -s takısı: bildiğin kuralı konuşurken nasıl hatırlarsın?
Yayın:
“My sister work in a bank.” Bu cümleyi kuran kişiye kural soracak olsan büyük ihtimalle hemen söyler: “He, she, it’ten sonra fiile -s gelir.” Kuralı bilmek ile konuşurken uygulamak arasında koca bir mesafe var ve üçüncü tekil şahıs -s takısı bu mesafenin en tipik örneği. A1 seviyesinde öğretiliyor ama B2 seviyesindeki konuşmacılarda bile atlanıyor.
Bu rehberde önce kuralı kısa ve eksiksiz hâliyle veriyorum, sonra takının neden bu kadar kolay unutulduğunu ve nasıl otomatik hâle getirilebileceğini anlatıyorum.
Kural: kısa ve tam hâli
Geniş zamanda (present simple) özne üçüncü tekil şahıssa fiile -s ya da -es eklenir.
| Özne | Fiil |
|---|---|
| I / you / we / they | play, watch, study |
| he / she / it / tekil isim | plays, watches, studies |
Üçüncü tekil şahıs sadece he, she, it değil; bunların yerine geçen her tekil özne:
- My father drives to work.
- The café opens at eight.
- Everybody knows the answer.
- Nobody likes waiting.
- Each student has a laptop.
Özel fiiller:
- have → has (She has two cats.)
- do → does (He does his homework after dinner.)
- go → goes (It goes very fast.)
- be ayrı bir fiil: is (She is tired.)
Yazım kuralları
Takının nasıl yazıldığı fiilin sonuna bağlı.
1. Çoğu fiil: -s work → works, read → reads, play → plays
2. -s, -sh, -ch, -x, -o ile bitenler: -es miss → misses, wash → washes, watch → watches, fix → fixes, go → goes
3. Sessiz harf + y ile bitenler: -y düşer, -ies gelir study → studies, carry → carries, try → tries
4. Sesli harf + y ile bitenler: sadece -s play → plays, enjoy → enjoys, buy → buys
Telaffuz notu: -es eki eklenen fiillerde fazladan bir hece duyulur: watch-es, wash-es. Bu hece bazen kulağa yabancı geldiği için konuşurken atlanabiliyor.
Neden bu kadar kolay unutuluyor?
Anlam yükü taşımıyor. He work here dediğinde karşındaki seni yine anlıyor. Öznenin kim olduğu zaten he ile belli. Beyin, konuşma sırasında anlam taşımayan ayrıntıları ilk önce feda ediyor.
Türkçede karşılığı yok. Türkçede fiil çekimi her şahısta farklı (çalışırım, çalışırsın, çalışır) ama “çalışır” ekli bir biçim gibi durmuyor. İngilizcede ise tam tersine yalın hâl çoğunlukta, takılı hâl istisna. Bu da istisnayı unutmayı kolaylaştırıyor.
Konuşma hızı. Kafanda cümleyi kurarken asıl dikkatini kelime bulmaya ve anlamı iletmeye veriyorsun. Küçük dilbilgisi ayrıntıları bu yoğunlukta kayboluyor.
Çift işaretleme kafa karıştırıyor. Olumsuz ve soru cümlelerinde -s yardımcı fiile geçiyor. Bunu yeni öğrenen biri bazen iki yere birden koyuyor (Does she likes…?), bazen hiçbir yere.
Yardımcı fiille kullanım
| Olumlu | Olumsuz | Soru |
|---|---|---|
| She lives in Bursa. | She doesn’t live in Bursa. | Does she live in Bursa? |
| He watches the news. | He doesn’t watch the news. | Does he watch the news? |
Kural: -s ya fiilde ya da does’ta olur, ikisinde birden asla.
- Yanlış: He doesn’t likes tea.
- Doğru: He doesn’t like tea.
- Yanlış: Does it works?
- Doğru: Does it work?
Soru cümlelerinin genel yapısı için İngilizcede soru cümlesi kurmak rehberine, olumsuz yapıların ayrıntıları için de İngilizcede olumsuz cümle yazısına göz atabilirsin.
Takıyı otomatik hâle getirmenin dört yolu
1. Üçüncü şahıs günlüğü. Her gün tanıdığın birinin gününü üç cümleyle anlat: My neighbour wakes up early. He walks his dog. He drinks coffee on the balcony. Kendini değil, başkasını anlatmak -s kullanımını zorunlu kılıyor.
2. Kendi sesini dinle. Bir dakikalık bir ses kaydı yap, bir arkadaşını ya da aile üyeni anlat. Sonra dinle ve -s’leri say. Kaç yerde olması gerekiyordu, kaçında vardı?
3. Yavaş başla. Hızlı konuşurken atlıyorsan, bir süre bilinçli olarak yavaş konuş. Doğruluk oturunca hız kendiliğinden geri geliyor.
4. Tek odak. Bir hafta boyunca konuşurken sadece bu takıya dikkat et. Diğer hataları o hafta görmezden gel. Birden fazla şeyi aynı anda düzeltmeye çalışmak genelde hiçbirini düzeltmiyor.
Kısa alıştırma
Parantez içindeki fiili doğru biçimde yaz.
- My grandmother ------ (watch) a series every evening.
- The bus ------ (not / stop) here on Sundays.
- ------ your brother ------ (study) at university?
- Everyone in my class ------ (have) a phone.
- This machine ------ (fix) broken zippers.
Cevaplar: 1. watches 2. doesn’t stop 3. Does … study 4. has 5. fixes
Beşini de doğru yaptıysan kural oturmuş. Şimdi asıl iş, bunu konuşurken yapmak.
Konuşma pratiğiyle pekiştirmek
Kuralı bilmek ile konuşurken otomatik kullanmak arasındaki boşluk, ancak sesli pratikle kapanıyor. Ben Samet; derslerimi online, görüntülü görüşmeyle veriyorum. Konuşma derslerinde bu tür küçük ama inatçı hataları not alıp birkaç ders boyunca odaklanarak takip ediyorum. Nereden başlaman gerektiğini görmek istersen, 20 dakikalık ücretsiz ön görüşme için WhatsApp’tan yazabilir ya da arayabilirsin. Kendi seviyeni önceden merak ediyorsan İngilizce seviyeni nasıl anlarsın yazısı iyi bir başlangıç. Güncel paketler ana sayfada.
