Reported speech (dolaylı anlatım): birinin söylediğini aktarmak
Yayın: · Güncelleme:
Arkadaşın sana “Yarın erken geleceğim” dedi. Ertesi gün bir başkasına “Yarın erken geleceğini söyledi” diyorsun. Türkçede bu bir cümlenin ekini değiştirmekle bitiyor. İngilizcede ise fiil, zaman ifadesi ve zamir birlikte değişiyor. Reported speech, yani dolaylı anlatım, bu değişimin kurallarına dayanıyor.
Temel mantık: bir adım geriye
Birinin söylediğini kelimesi kelimesine aktarmıyorsun, kendi cümlenle yeniden kuruyorsun. Söylenen şey geçmişte kaldığı için fiil de bir adım geçmişe kayıyor:
Ali: “I am tired.” → Ali said (that) he was tired. Ayşe: “I work in a bank.” → Ayşe said she worked in a bank. Tom: “We have finished.” → Tom said they had finished. Mina: “I will call you.” → Mina said she would call me.
Dikkat edersen zamirler de değişti: I oldu he ya da she, we oldu they, you oldu me. Aktaran kişinin bakış açısına göre değişiyorlar.
Zaman kaydırma tablosu
| Söylenen | Aktarılan | Örnek |
|---|---|---|
| present simple | past simple | “I like tea.” → She said she liked tea. |
| present continuous | past continuous | “I am reading.” → He said he was reading. |
| past simple | past perfect | “I saw him.” → She said she had seen him. |
| present perfect | past perfect | “I have finished.” → He said he had finished. |
| will | would | “I will help.” → She said she would help. |
| can | could | “I can swim.” → He said he could swim. |
Zaman ifadeleri de değişiyor. Today oluyor that day, tomorrow oluyor the next day, yesterday oluyor the day before, now oluyor then, here oluyor there.
Ne zaman kaydırmayız?
Söylenen şey genel bir doğruysa ya da hâlâ geçerliyse kaydırma yapmak zorunda değilsin. The teacher said that water boils at 100 degrees. Burada fiil boiled olsaydı bile yanlış sayılmazdı ama gereksiz kalırdı. Ya da: She said the museum opens at nine. Müze hâlâ dokuzda açılıyorsa fiil olduğu gibi kalabilir.
Aktaran fiil şimdiki zamandaysa da kayma olmaz: She says she is tired. Bu durumda olay geçmişte değil, şimdi gerçekleşiyor.
Say mi, tell mi?
İkisi de “söylemek” demek ama kullanımı ayrı. Tell kişi ister: He told me that he was busy. Kişi olmadan He told that… denmez. Say ise kişi istemez: He said that he was busy. Kişiyi eklemek istersen to kullanırsın: He said to me that he was busy. Pratikte tell ile kişi, say ile doğrudan aktarım kullanmak yeterli.
Bir ipucu: tell a story, tell a lie, tell the truth kalıplarında kişi olmadan tell geçer. Bu kalıpları ayrı öğrenmek gerekiyor.
Soru cümlelerini aktarmak
Evet-hayır sorularını if ya da whether ile aktarırsın ve düz cümle sırasına dönersin:
“Are you ready?” → She asked if I was ready. “Did you call him?” → He asked whether I had called him.
Soru sözcüğü olan sorularda soru sözcüğü kalır, sıra yine düzdür:
“Where do you live?” → She asked where I lived. “What time is it?” → He asked what time it was.
Soru işareti kalkar, do/does/did ortadan kalkar. Türkçeden gelen öğrenciler sık sık She asked where did I live yazıyor; bu sıra yanlış.
Emir ve ricaları aktarmak
Emir ya da rica to ile aktarılır: “Close the door.” → He told me to close the door. “Please sit down.” → She asked me to sit down. Olumsuz için not to: “Don’t touch it.” → He told me not to touch it.
Sık yapılan hatalar
En yaygın hata zamirleri değiştirmemek: Ali said I am tired yanlış, Ali said he was tired doğru. İkincisi tell ile kişisiz kullanım: He told that he was late yerine He told me that he was late. Üçüncüsü soruda ters sıra, yukarıda gösterdim.
Alıştırma
Şu cümleleri aktar:
- “I am studying English.” (Mert)
- “We have lost the key.” (Elif)
- “Where is the station?” (a tourist)
- “Don’t be late.” (my mother)
Cevaplar: 1. Mert said he was studying English. 2. Elif said they had lost the key. 3. A tourist asked where the station was. 4. My mother told me not to be late.
Derslerde
Derslerde bu konuyu önce kısa sohbetlerle başlatıyorum: sen bir arkadaşının dediğini bana aktarıyorsun, ben gerçek zamanda yanlışları işaretliyorum. İstersen ücretsiz 20 dakikalık ön görüşmeyle seviyene birlikte bakalım. Ayrıntılı bir konu sonrası benzer yapılar için İngilizcede soru cümlesi kurmak yazısına geçebilirsin, Sındırgı’daki derslerim ve paketler hakkında da bilgi var. WhatsApp’tan yazman ya da telefonla aramak yeterli.
