Relative clauses: who, which, that ile sıfat cümleciği kurmak
Yayın:
Türkçede “Dün tanıştığım adam” derken tek bir kelimeyle, tanıştığım, adamı tanımlıyorsun. Ek fiilin içine yerleştirilmiş, cümlenin önüne gelmiş. İngilizcede ise aynı bilgi ismin arkasına, ayrı bir cümlecik olarak geliyor: the man who I met yesterday. Relative clauses, yani sıfat cümlecikleri, Türkçe düşünen biri için başta ters gelir; çünkü sıralama tamamen değişiyor. Bu rehberde who, which ve that başta olmak üzere bu yapının nasıl kurulduğunu adım adım anlatacağım.
Temel mantık: ismi arkadan tanımlamak
Relative clause bir ismi tanımlayan ya da onun hakkında ek bilgi veren küçük bir cümle. Türkçede bu bilgi ismin önüne gelirken İngilizcede arkasına geliyor:
| Türkçe | İngilizce |
|---|---|
| Kırmızı ceket giyen kadın | the woman who is wearing a red jacket |
| Geçen yıl aldığım telefon | the phone which I bought last year |
| Babası doktor olan çocuk | the boy whose father is a doctor |
| Doğduğum şehir | the city where I was born |
Türkçeden çeviri yaparken kural basit: önce ismi söyle, sonra onu tanımlayan bilgiyi bir relative pronoun ile ekle.
Hangi kelime ne zaman?
Who: İnsanlar için. The teacher who taught me English was very patient.
Which: Nesneler, hayvanlar, fikirler için. The bus which goes to the city centre leaves every hour.
That: Hem insanlar hem nesneler için; ama sadece virgülsüz cümleciklerde. The movie that we watched last night was too long.
Whose: Sahiplik için. I have a neighbour whose dog barks all night.
Where: Yer bildiren isimler için. This is the café where we first met.
When: Zaman bildiren isimler için. I remember the day when I got my first job.
Virgül meselesi: tanımlayıcı ve ek bilgi veren cümlecikler
Relative clauses ikiye ayrılıyor ve bu ayrım, anlamı ve kullanılabilecek kelimeleri değiştiriyor.
Tanımlayıcı (defining) – virgül yok
Hangi kişiden ya da nesneden bahsettiğini belirler. Cümlecik çıkarılırsa anlam eksik kalır.
The students who studied regularly passed the exam. (Düzenli çalışan öğrenciler geçti; çalışmayanlar geçemedi.)
Ek bilgi veren (non-defining) – virgüllü
Zaten bilinen bir isim hakkında ekstra bilgi verir. Cümlecik çıkarılsa da ana anlam bozulmaz.
My brother, who lives in Germany, is visiting us next week. (Tek bir erkek kardeşim var; Almanya’da yaşadığı ek bir bilgi.)
Önemli kural: Virgüllü cümleciklerde that kullanılmaz. Yanlış: My brother, that lives in Germany, … Doğru: My brother, who lives in Germany, …
Virgülün anlamı nasıl değiştirdiğine bak:
- My sister who lives in İzmir is a nurse. → Birden fazla kız kardeşim var; İzmir’de yaşayanı hemşire.
- My sister, who lives in İzmir, is a nurse. → Tek kız kardeşim var; o İzmir’de yaşıyor ve hemşire.
Who / which / that ne zaman atılabilir?
Relative pronoun, cümleciğin nesnesi olduğunda atılabilir; öznesi olduğunda atılamaz.
- The book (that) I’m reading is great. → I özne, that nesne. Atılabilir: The book I’m reading is great.
- The book that won the prize is great. → that özne (kitap ödül kazandı). Atılamaz.
Pratik ipucu: relative pronoun’dan hemen sonra bir özne (I, you, she, my friend) geliyorsa genellikle atılabilir. Hemen sonra fiil geliyorsa atılamaz.
Türkçe konuşanların sık yaptığı hatalar
1. Cümlecik içinde zamiri tekrarlamak Yanlış: This is the car which I bought it last year. Doğru: This is the car which I bought last year. Which zaten car’ı temsil ediyor; ayrıca it eklemek gereksiz.
2. İnsanlar için which kullanmak Yanlış: The doctor which helped me was kind. Doğru: The doctor who helped me was kind.
3. Virgüllü cümlecikte that Yanlış: İstanbul, that is a huge city, has two continents. Doğru: İstanbul, which is a huge city, spans two continents.
4. Whose yerine who’s Yanlış: The girl who’s bag was stolen called the police. Doğru: The girl whose bag was stolen called the police. Who’s = who is; sahiplik için whose.
5. Where yerine which, edatsız Yanlış: This is the house which I grew up. Doğru: This is the house where I grew up. ya da This is the house which I grew up in.
Relative clauses nerede işine yarar?
Bu yapı, cümleleri birleştirip daha akıcı konuşmanı ve yazmanı sağlıyor. İki kısa cümle yerine tek bir akıcı cümle:
- I have a friend. She speaks four languages. → I have a friend who speaks four languages.
- We stayed at a hotel. It had a beautiful garden. → We stayed at a hotel which had a beautiful garden.
Edilgen yapılarla da sık birlikte kullanılıyor: the bridge which was built in 1990. Edilgen yapıyı passive voice rehberinde ayrıca anlattım. Birinin söylediğini aktarırken de relative clause’lar sık çıkar; bu konuda reported speech (dolaylı anlatım) rehberine bakabilirsin.
Alıştırma
A. Boşlukları who, which, whose ya da where ile doldur.
- The woman ___ called you this morning is my aunt.
- That’s the restaurant ___ we had dinner on my birthday.
- I lost the keys ___ you gave me.
- He’s the singer ___ songs are always on the radio.
B. İki cümleyi relative clause ile birleştir.
- I met a man. He works at the airport.
- I know a girl. Her mother is a pilot.
Cevaplar: 1. who, 2. where, 3. which (ya da that), 4. whose, 5. I met a man who works at the airport., 6. I know a girl whose mother is a pilot.
Kendi cümlelerinle pratik yap
Relative clauses kuralları okuyunca anlaşılır, ama konuşurken kendiliğinden kullanmak pratik ister. Derslerde bu yapıyı kendi hayatından örneklerle çalışıyoruz: tanıdığın insanları, gittiğin yerleri, sevdiğin şeyleri anlatırken. Grammar konularını birebir, senin cümlelerin üzerinden çalışmak istersen önce ücretsiz 20 dakikalık bir ön görüşme yapalım; WhatsApp’a kısa bir mesaj ya da bir telefon yeterli. Derslerim tamamen online; merkezim Sındırgı ama Türkiye’nin her yerinden bağlanılabiliyor. Ayrıntılar için Sındırgı İngilizce özel ders sayfasına göz atabilirsin.
