İngilizce neden yazıldığı gibi okunmaz ve bununla nasıl başa çıkılır?
Yayın:
Türkçede bir kelimeyi hiç duymasan bile doğru okuyabilirsin. “Kaldırım”, “çekirdek”, “gözlükçü”: her harf bir ses, her ses bir harf. Sonra İngilizce dersinde öğretmen knife kelimesini “nayf” diye okuyor ve baştaki k’ye ne olduğunu kimse açıklamıyor. Though, through, tough, thought dört kelime, neredeyse aynı harfler, dört farklı okunuş. İngilizce neden yazıldığı gibi okunmaz sorusu, dil öğrenen herkesin bir noktada sorduğu, çoğu zaman da cevapsız kalan bir soru.
Bu rehberde önce bu durumun tarihsel sebeplerini kısaca anlatıyorum; çünkü nedenini bilmek, kuralsızlığı biraz daha kabul edilebilir yapıyor. Sonra okunuşu tahmin etmeyi kolaylaştıran kalıplara, sık karşılaşılan sessiz harflere ve bunlarla nasıl çalışacağına geçiyoruz.
Neden böyle? Üç tarihsel sebep
1. Yazım dondu, telaffuz değişmeye devam etti
- yüzyılda matbaa İngiltere’ye geldiğinde kelimelerin yazılışı yavaş yavaş sabitlenmeye başladı. Ama tam bu dönemde İngilizcenin sesli harflerinde büyük bir değişim yaşanıyordu; dilbilimciler buna “Büyük Ünlü Kayması” (Great Vowel Shift) diyor. Örneğin name kelimesi bir zamanlar yazıldığı gibi “na-me” gibi okunuyordu; zamanla okunuşu bugünkü hâline kaydı ama yazılışı değişmedi. Sonuç: bugün yazılan kelimelerin bir kısmı, yüzyıllar önceki okunuşun fotoğrafı.
Knife, knee, know kelimelerindeki k de böyle. Bu k bir zamanlar gerçekten okunuyordu; sonra söylenmez oldu ama yazıda kaldı.
2. Başka dillerden gelen kelimeler kendi yazımını getirdi
İngilizce tarih boyunca çok sayıda dilden kelime aldı. 1066’daki Norman fethinden sonra Fransızca, yüzyıllar boyunca bilim ve din diliyle Latince ve Yunanca, sonrasında dünyanın dört bir yanından diller. Bu kelimelerin çoğu kendi yazım alışkanlıklarıyla geldi:
- Ph ile yazılıp “f” okunan kelimeler Yunancadan: phone, photo, philosophy.
- Sondaki -que Fransızcadan: unique, technique.
- Ch’nin “k” okunduğu kelimeler yine Yunanca kökenli: school, character, chemistry.
Yani İngilizcede ch bazen “ç” (chair), bazen “k” (school), bazen de “ş” (machine, Fransızcadan) okunuyor; her biri kelimenin nereden geldiğinin izi.
3. Az harf, çok ses
İngilizcede sesli harf olarak sadece beş harf (a, e, i, o, u) var, ama bu harflerle karşılanan sesli ses sayısı bundan çok daha fazla; kısa sesler, uzun sesler, iki sesin birleştiği sesler. Harf yetmeyince aynı harf farklı sesler için kullanılıyor ya da harf grupları devreye giriyor. A harfinin cat, cake, car, call, about kelimelerindeki beş farklı okunuşu bunun sonucu.
Türkçe ile İngilizce arasındaki bu ve benzeri temel farkları Türkçe ile İngilizcenin temel farkları yazısında daha geniş ele aldım.
Kuralsızlığın içindeki kalıplar
İngilizce yazım kaotik görünse de, kelimelerin büyük kısmı belirli kalıpları izliyor. Bunları bilmek, yeni bir kelimeyle karşılaştığında doğru tahmine çok yaklaştırır.
Sondaki sessiz e
Kelimenin sonundaki e genelde okunmaz ama önündeki sesli harfi “uzatır”, harfin kendi adıyla okunmasını sağlar:
| Sessiz e yok | Sessiz e var |
|---|---|
| hat (het) | hate (heyt) |
| bit (bit) | bite (bayt) |
| hop (hop) | hope (houp) |
| cut (kat) | cute (kyut) |
Sık görülen harf grupları
- -tion hep “şın” gibi: station, information, education.
- -igh “ay” gibi, gh okunmaz: light, night, high.
- ee ve ea çoğunlukla uzun “i”: see, tree, eat, clean (ama bread, head istisna).
- oo iki şekilde: uzun “u” (food, moon) ya da kısa “u” (book, good).
- wr ile başlayan kelimelerde w okunmaz: write, wrong, wrist.
Sessiz harfler: en sık karşılaşılanlar
| Sessiz harf | Örnekler |
|---|---|
| k (kn- başında) | know, knife, knock |
| b (-mb sonunda) | climb, thumb, comb |
| l | walk, talk, half, could |
| w | write, answer, two |
| h | hour, honest (başta), what (bazı aksanlarda) |
| t | listen, castle, often (çoğu konuşmada) |
Nasıl çalışmalı?
Önce duy, sonra gör. Yeni bir kelimeyi yazılışından tahmin ederek öğrenmek yerine önce dinle. Seslendirme özelliği olan bir sözlük bunun için yeterli. Kafana yanlış bir okunuş bir kez yerleşirse, onu düzeltmek sıfırdan öğrenmekten daha zor.
Kelimeleri ailelerle öğren. Light, night, right, fight, sight kelimelerini aynı gün, sesli olarak birlikte çalış. Kalıp tekrarla birlikte kulağına ve gözüne yerleşir.
İstisnaları ayrı bir listede topla. Bread, said, women, colonel gibi kalıba uymayan kelimeleri bir köşeye yaz. Bu liste sanıldığı kadar uzun değil ve zamanla tanıdık hâle geliyor.
Birkaç fonetik sembol öğren. Tüm fonetik alfabeyi ezberlemen gerekmiyor; ama θ (think), ð (this), ə (about’taki a) ve æ (cat) gibi Türkçede olmayan sesleri gösteren birkaç sembolü tanımak, sözlükteki okunuşu tek başına çözebilmeni sağlıyor.
Sesli okuma yap. Günde birkaç dakika kısa bir metni sesli okumak ve kendini kaydetmek, yazı ile ses arasındaki bağı güçlendiriyor.
Kısa alıştırma
Aşağıdaki kelimelerin her birinde okunmayan harfi bul:
- island
- Wednesday
- muscle
- receipt
- doubt
Cevaplar: 1. s (ay-lınd), 2. ilk d ve ikinci e (wenz-dey), 3. c (ma-sıl), 4. p (ri-sit), 5. b (daut).
Şimdi de bu kelimeleri sessiz e kuralına göre oku, sonra bir sözlükten kontrol et: rate, kite, note, tune.
Veliler için kısa bir not
Çocuğun İngilizce kelimeleri Türkçe gibi okuyorsa bu bir tembellik ya da dikkatsizlik değil, Türkçenin mantığını İngilizceye taşımasının doğal sonucu. Bu durumu düzeltirken kelimeyi önce dinletmek ve düzeltmeyi yumuşak yapmak işe yarıyor. İngilizcenin öğrencilere neden zor geldiğini İngilizce neden zor geliyor yazısında ayrıca anlattım.
Birlikte çalışmak istersen
Okunuş ve telaffuz, kendi başına çalışırken en çok geri bildirim isteyen alanlardan biri; çünkü yanlış söylediğini çoğu zaman fark etmiyorsun. Online birebir derslerde yeni kelimeleri doğru okunuşuyla öğreniyor, sesli okuma ve konuşma sırasında anında düzeltme yapıyoruz. Ücretsiz 20 dakikalık ön görüşme için WhatsApp’tan yazabilir ya da arayabilirsin; seviyene birlikte bakar, nereden başlayacağımızı konuşuruz.
