Noun clauses: cümlenin içinde isim görevi yapan cümlecikler

E-postalarda en sık karşıma çıkan cümlelerden biri şu: “I don’t know what does he want.” Neredeyse doğru, ama o does bütün cümleyi bozuyor. Bu cümlenin ardında bir yapı var: noun clause. Adı korkutucu, kuralı aslında üç kelimeye sığıyor: soru değil, düz cümle.

Noun clause ne iş yapar?

Cümlede isim ne yapıyorsa o da onu yapıyor. Özne olabilir, nesne olabilir, bir edatın tamamlayıcısı olabilir. Tek farkı, tek kelime yerine koca bir cümle kullanman.

Basit örnek: I know the answer. Burada the answer bir isim. Şimdi aynı yere cümle koy: I know that she is right. Artık nesne konumunda that she is right cümleciği var, ve bu bir noun clause.

Üç ana tür

Noun clause üç tür bağlaçla kurulur.

Birinci tür that ile. I believe that he will come. She said that she was tired. Günlük konuşmada nesne konumunda that düşebilir: I think he will come. Özne olduğunda düşmez: That he lied hurt her.

İkinci tür if ve whether ile, evet-hayır sorusunu gömmek için. I don’t know if she is at home. Can you tell me whether the shop is open? Whether yazıda ve resmi dilde daha yaygın, if daha rahat konuşma dili. Whether or not yapısı sadece whether ile olur: I don’t care whether or not he comes.

Üçüncü tür soru kelimeleriyle: what, where, when, why, who, how. I don’t understand what you mean. Tell me where she lives. He asked why we were late.

Asıl tuzak: soru sırası

Düz soruda yardımcı fiil öne geçer: Where does she live? Noun clause içinde bu sıra bozulur, cümle düz sıraya döner: I wonder where she lives. Does ortadan kalkar, fiil -s alır.

Yanlış: I don’t know what does he want. Doğru: I don’t know what he wants.

Yanlış: Can you tell me where is the station? Doğru: Can you tell me where the station is?

Yanlış: She asked me did I finish. Doğru: She asked me if I had finished.

Gördüğün gibi iki değişiklik var: yardımcı fiil yerine dönüyor, gerektiğinde yardımcı fiil kalkıyor. Bu yapı dolaylı soruyla çok yakın, orada aynı mantığı dolaylı soru yazısında ayrıca işledim.

Cümledeki işlevlerine göre

Özne olarak: What you said made me think. Nesne olarak: I can’t remember where I parked. Edatın tamamlayıcısı olarak: We talked about how we could save money. Sıfatın tamamlayıcısı olarak: I’m glad that you came.

Bu dördünün hepsinde aynı gömme mantığı çalışıyor, sadece cümlecik farklı yerde duruyor.

Zaman uyumu

Ana cümle geçmişteyse içteki cümlecik de genelde bir adım geriye gider. He said that he was tired, oysa söylediği an I am tired demişti. She asked if I had eaten. Bu konu aktarma cümleleriyle birleşir ve ayrı bir konu, ama şunu bil: ana fiil geçmişteyse noun clause’taki fiilin de geçmişe yaklaşması gerekebilir.

Mini alıştırma

Cümleleri noun clause ile birleştir.

1. Where does he live? / I don’t know it. → I don’t know where he lives.
2. Is she married? / Do you know? → Do you know if she is married?
3. What time does the film start? / Can you tell me? → Can you tell me what time the film starts?
4. He is honest. / I believe it. → I believe that he is honest.
5. Why did they leave early? / I wonder. → I wonder why they left early.

Birkaçında does, did ya da is’i cümlenin başında bıraktıysan kuralı hatırla: gömülü soruda yardımcı fiil geri çekilir.

Sınavda ve konuşmada

Noun clause okul yazılılarında boşluk doldurma ve cümle birleştirme olarak karşına çıkar. Konuşmada ise nazik soru kurmak için işe yarar: Could you tell me where the toilets are? doğrudan Where are the toilets? sorusundan daha yumuşak. Bu fark ofiste, otelde, müşteriyle konuşurken önemli.

Kendi cümlelerinle denemek

Kuralı bilmek bir şey, konuşurken ilk seferde doğru sırayla kurmak başka. Derste öğrencilere 15 gerçek soru yönlendiriyorum, onlar da cevabı noun clause ile kuruyor. Ücretsiz 20 dakikalık ön görüşmede seviyene bakıp hangi yapıdan başlayacağımıza karar veriyoruz. Dersler yalnızca online, ben Sındırgı ve Balıkesir merkezliyim. Sındırgı İngilizce özel ders sayfasından bana WhatsApp’la ulaşabilirsin. Türkiye genelinde ders almak isteyenler için de online özel ders sayfası var.