İngilizce dolaylı soru: Do you know where… cümlesinde kelime sırası

Yabancı bir şehirde yolunu kaybettin ve bir yürüyen kişiye soracaksın. “Where is the station?” diyebilirsin, doğru bir cümle. Ama çoğu yerde “Excuse me, do you know where the station is?” demek hem daha yumuşak hem daha doğal. Bu ikinci cümle bir dolaylı soru ve içinde küçük bir tuzak var: where is sırası where the station is olarak değişiyor. İngilizce dolaylı soru öğrenirken insanların neredeyse hepsi bu noktada takılıyor.

Ben Samet Emin Akarçay, Sındırgı ve Balıkesir merkezli online İngilizce öğretmeniyim. Bu konuyu derste önce kelime sırasına bakarak başlatırım; burada da aynı sırayla ilerleyelim.

Doğrudan soru ile dolaylı soru aynı değil

Doğrudan soruda yardımcı fiil öne gelir:

Where does she live? What time is it? Why did they leave?

Dolaylı soruda ise soru kelimesinden sonra düz cümle sırası kullanılır: özne, sonra fiil.

Do you know where she lives? Could you tell me what time it is? I wonder why they left.

Dikkat: “does” ve “did” kayboldu, fiil de zamana göre dönüştü (lives, left). Çünkü artık soru değil ifade cümleciği kuruyorsun.

Kalıp cümleler

Kibar bir soru açan ana cümleler şunlar: Do you know…?, Could you tell me…?, Can you tell me…?, Would you mind telling me…? Sonrasında soru kelimesi ve düz cümle sırası gelir.

Could you tell me how much this costs? Do you know when the shop opens? Would you mind telling me where the toilet is?

Ana cümle ifade ise soru işareti yoktur:

I don’t know where he went. I wonder who called me. She asked me what I wanted.

Evet-hayır sorusunu dolaylı yapmak

Soru kelimesi yoksa if ya da whether kullanırsın.

Is the museum open today? → Do you know if the museum is open today? Did he call you? → I’m not sure whether he called you.

Whether resmi yazışmada daha çok görülür ve or not ile gelebilir: I don’t know whether it will rain or not.

Türkçeden gelen tuzak

Türkçede soru ekleri cümlenin sonunda toplanır: “Bilmiyorum, nerede oturuyor.” Kelime sırası tek bir şekilde ilerler. İngilizcede ise iki sıra var ve karıştırmak çok kolay.

Yanlış: Do you know where does she live? Doğru: Do you know where she lives?

Yanlış: I don’t know what is his name. Doğru: I don’t know what his name is.

Gördüğün gibi hata hep aynı yerde: soru kelimesinden sonra yardımcı fiil öne geçmiş. Cümleyi kurunca “bu bir ifade mi?” diye kontrol et, ifade ise özne fiilin önünde.

Gündelik hayatta nerede karşına çıkar?

Otelde resepsiyona Could you tell me what time breakfast is served? diye sorarsın. Mağazada Do you know if this comes in a larger size? dersin. Telefonda bir yere ulaşamadığında I was wondering whether you could send me the file again. yazarsın. Üçünde de soru kelimesinden ya da if/whether’dan sonra düz sıra var: breakfast is served, this comes, you could send. Bu üç cümleyi sesli tekrar etmek bile kalıbı oturtmaya yeter.

Bir de ufak ayrıntı: Do you know… ile başlayan soruya cevap verirken Yes, I do ya da No, I don’t diyebilirsin, ama gerçek bilgiyi de eklemen beklenir: Yes, it’s on the second floor.

Alıştırma

Soruları dolaylı hâle getir.

1. Where is the bank? → Could you tell me ______?
2. What time does the film start? → Do you know ______?
3. Is she at home? → I wonder ______.
4. How old is he? → Can you tell me ______?

Cevaplar: 1) where the bank is, 2) what time the film starts, 3) if (whether) she is at home, 4) how old he is.

Eğer isim cümlecikleri konusuna ilgi duyduysan noun clauses rehberinde aynı mantığı daha geniş anlattım. Olumsuz soru cümleleri için Don’t you…? sayfası var.

Bu konuyu konuşurken oturtmak

Kural kâğıt üzerinde basit ama konuşurken hız ister. Derslerde seninle rol oynarım: ben yabancı turistim, sen bana yardım edersin ya da tam tersi. Birkaç tur sonra kalıp elinde otomatik hâle geliyor. İstersen WhatsApp’tan yaz, ücretsiz 20 dakikalık ön görüşmede seviyene bakıp bu yapıyı nasıl çalışacağımıza karar verelim. Sındırgı’dan online ders veriyorum, Türkiye’nin her yerinden bağlanabilirsin.