In, on, at zaman edatları: hangisini ne zaman kullanırsın?

Bir öğrenci defterini uzatıyor: My birthday is on May. Altı kırmızıyla çizili. “Hocam neden? Tarih var ama.” Haklı bir soru, çünkü ay gerçekten bir tarih bilgisi. Fakat cümlede gün yok, yalnızca ay var ve edat da buna göre seçiliyor: My birthday is in May. Gün de söylersen edat değişir: My birthday is on 12 May. İşte in, on, at zaman edatlarının bütün sırrı bu küçük ayrıntıda duruyor.

Türkçede bu üç kelimenin karşılığı tek bir ek: “-de / -da”. Bir ekin yerine üç ayrı kelimeden birini seçmek zorunda kaldığın için kafan karışıyor. Bu rehberde önce üç edatın mantığını, sonra sabit kalıpları, sonra sık hataları ve en sonda kısa bir alıştırmayı göreceksin.

Üç edat, üç büyüklük

Zamanı bir kutu gibi düşün. Kutu büyükse in, orta boydaysa on, çok küçükse at.

In geniş dilimlerde kullanılır: aylar (in July), yıllar (in 2024), mevsimler (in winter), yüzyıllar (in the 21st century) ve günün büyük parçaları (in the morning, in the evening).

On günlerin ve tarihlerin edatıdır: on Friday, on 14 February, on Sunday morning, on my birthday. “Pazar sabahı” gibi gün adıyla birlikte günün bir parçası geçtiğinde de on kalır, in değil.

At en dar anlar içindir: at 6 o’clock, at half past nine, at noon, at midnight, at the moment.

Aynı cümlede üçünü de görebilirsin: We moved here in 2019, on a rainy Tuesday, at about five o’clock. Yıl, gün, saat; büyükten küçüğe.

Kural dışı gibi duran kalıplar

Bazı ifadeler kutu mantığına uymaz. Bunlar kalıp, sorgulamadan öğren.

İfade	Anlamı
at night	geceleyin
at the weekend	hafta sonu
at Christmas	Noel zamanı
in the morning	sabahleyin
on time	zamanında, tam saatinde
in time	vaktinde yetişecek şekilde

On time ile in time sınavlarda sık sorulur. The bus arrived on time otobüs tam programdaki saatte geldi demek. I got home in time for dinner ise yemeğe yetişecek kadar erken geldim anlamına geliyor. Birinde saat, ötekinde yetişmek önemli.

Edatın hiç gelmediği durumlar

Next, last, this, every, tomorrow, yesterday ile başlayan zaman ifadelerinin önüne edat konmaz. Türkçede “gelecek cuma günü” dediğimiz için araya bir edat sokmak cazip geliyor ama yanlış.

I will see you next Friday. doğru, on next Friday yanlış. She goes to the gym every morning. doğru, in every morning yanlış. We met yesterday. doğru, at yesterday diye bir şey yok.

Sık yapılan dört hata

Gün adı gören kişi bazen in Monday diyor. Gün adı görünce kafanda otomatik olarak on yanmalı. Günün bir parçasında at the morning diyenler var; doğrusu in the morning. Yıl gördüğünde on 2020 demek de yaygın; doğrusu in 2020. Saatle in 9 o’clock diyen çok kişi var; saat her zaman at alır.

Bu hataların hepsinde ortak şey, cümlenin ilk anlık hissine güvenmek. Cümleyi kurmadan önce zamanın türüne üç saniye bak: saat mi, gün mü, ay ya da yıl mı? Konuşurken de aynı refleksi kur. Hızlı bir cümlenin ortasında bile kafanda önce zamanın türünü seçersen edat yerine oturur.

Gerçek cümlelerde görmek

Aşağıdaki sekiz cümleyi sesli oku ve her birinde neden o edatın seçildiğini kendi kendine söyle:

1. The film starts at 8 p.m. (Film akşam sekizde başlıyor.)
2. We usually go on holiday in August. (Genelde ağustosta tatile çıkarız.)
3. I have a dentist appointment on Thursday. (Perşembe günü diş randevum var.)
4. She was born in 1998. (O 1998’de doğdu.)
5. I like reading at night. (Geceleri okumayı severim.)
6. The exam is on 3 June. (Sınav 3 Haziran’da.)
7. The shop opens in the morning. (Dükkân sabah açılıyor.)
8. My grandparents visit us in summer. (Büyükanne ve büyükbabam yazın bize geliyor.)

Cümleleri kendi hayatına uyarlayınca öğrenme çok hızlanıyor. Kendi doğum günün, kendi sınav tarihin, kendi uyku saatin üzerinden yeni cümleler kur.

Kendini test et

Boşlukları doldur, cevaplar altta:

1. Our English lesson is ___ Wednesday.
2. The shops close ___ 6 o’clock.
3. It often snows here ___ January.
4. I was born ___ 15 September.
5. We eat dinner ___ the evening.
6. The train leaves ___ midnight.

Cevaplar: 1. on, 2. at, 3. in, 4. on, 5. in, 6. at.

Beş ya da altı doğru yaptıysan konuyu tutmuşsun. Dört ve altı arasındaysan sorun değil; bu üçlü, kendi cümlelerinle birkaç gün çalışınca oturuyor.

Bir sonraki adım

Zaman edatlarını hikâye anlatırken de kullanacaksın. Geçmişte olan bir olayı anlatırken edatın zamanla nasıl birlikte durduğunu Past Continuous ne zaman kullanılır rehberinde görebilirsin. Yer için benzer bir mantığı in, on, at yer edatları yazısında anlattım.

Kendi cümlelerini birlikte kontrol etmek istersen WhatsApp’tan yazman ya da beni araman yeterli. Ücretsiz 20 dakikalık ön görüşmede seviyene birlikte bakıyoruz. Güncel paketler ana sayfada.