Causative: have something done ile bir işi başkasına yaptırmak
Yayın:
Berbere gittin, saçını kestirdin. İngilizcede “I cut my hair” dersen, saçı kendi elinle kestiğini söylemiş olursun. Oysa kastettiğin şey bu değil. Doğrusu: I had my hair cut. İşte causative yapısı, yani bir işi başkasına yaptırmak, tam bu farkı göstermek için var.
Temel kalıp
Yapı şöyle: özne + have (zamana göre) + nesne + V3. Have fiili özne ve zamana uyar, nesne işin yapıldığı şeydir, V3 de yapılan işi gösterir.
I have my car serviced every spring. (Arabamın bakımını her bahar yaptırırım.) She had her nails done yesterday. (Dün tırnaklarını yaptırdı.) We are having the kitchen painted. (Mutfağı boyatıyoruz.) He will have his suit pressed. (Takımını ütületecek.)
Nesne ile V3 arasında kimsenin işi yaptığı belirtilmez ama bu özne dışında biri yapar, bunu zaten cümle yapısı söylüyor.
Zamanlara göre
Have fiilinin kendisi her zamanda değişir, V3 değişmez. Present perfect: I have just had my watch repaired. (Saatimi yeni onarttım.) Simple past: They had the roof fixed last winter. (Çatıyı geçen kış tamir ettirdiler.) Present continuous: She is having her hair dyed. (Saçını boyatıyor.) Gelecek: We are going to have the sofa delivered. (Kanepeyi getirteceğiz.)
Olumsuz ve soru cümleleri normal have kuralına uyar: I didn’t have my phone repaired. Did you have your eyes tested? Bu noktada have bir ana fiil olduğu için do, does ya da did yardımcısı gelir.
Günlük hayatta nerede duyarsın
Kuaför, tamirci, terzi, dişçi, kargo. Bu işlerin hepsinde causative gelir. Bir arkadaşın tatilden dönmüşse Did you have your hair done? diye sorarsın. Bir iş yerinde toplantı odası hazırlanacaksa We need to have the room cleaned before ten. diye yazarsın. Hatta ev sahibine Could you have the heater checked? demek de aynı yapıya düşer. Kısacası başkasının eliyle yapılan hizmetlerin tamamı bu kalıpla söylenir.
Get ile kurmak
Günlük konuşmada get ile aynı şeyi söylemek çok yaygın: I need to get my laptop fixed. (Laptopumu tamir ettirmem lazım.) She got her bike stolen gibi bir cümle ise bambaşka anlam taşır: bisikletinin çalındığını anlatır. Yani aynı kalıp bazen yaptırmayı, bazen başına gelen bir olayı anlatır. Cümlenin hangisini söylediğine bağlama bakarak karar ver.
Sık hatalar
Yanlış: I had cut my hair. Doğru: I had my hair cut. İlk cümle past perfect olur ve “saçımı kesmiştim” anlamına gelir. Nesne araya girmeli.
Yanlış: I had my car wash. Doğru: I had my car washed. Fiil V3 olmalı, yalın hal kalırsa edilgenlik bozulur.
Yanlış: I have my hair cutting. Doğru: I have my hair cut. -ing eki burada yer almaz.
Yanlış: She made fix her car. Doğru: She had her car fixed. İki yapı birbirine karıştırılıyor. Make ve let ile kurulan ettirme cümleleri için make, let ve have yazısı var, ayrı bir kalıp izliyor.
Kendini dene
Cümleleri causative yapıya çevir.
- A technician repaired my phone. (I ...)
- A dentist will check my teeth tomorrow. (I ...)
- Someone delivers our groceries every week. (We ...)
- A mechanic is changing her tyres now. (She ...)
- A tailor shortened his trousers. (He ...)
Cevaplar: 1) I had my phone repaired. 2) I will have my teeth checked tomorrow. 3) We have our groceries delivered every week. 4) She is having her tyres changed. 5) He had his trousers shortened.
Ne zaman işe yarar
Bu yapıyı hem konuşmada hem sınavda sık görürsün. Konuşmada servis, bakım, güzellik, ev tadilatı gibi konularda hazır dolaşıyor. Yazılı sınavlarda ise edilgen cümle dönüştürme sorularında karşına çıkıyor. İlişkili olarak mixed conditionals yazısındaki yapılarla birleştirip “If I had had my car checked, it wouldn’t have broken down” gibi cümleler de kurabilirsin.
Bu konuyu bir de konuşarak denemek istersen WhatsApp’tan ücretsiz 20 dakikalık ön görüşme için yazabilirsin. Samet Teacher olarak online, birebir ya da dönemsel küçük gruplarla çalışıyorum. Bilgi için Sındırgı sayfama bakabilirsin.
