İngilizce konuşurken hata yapmak: hangisi önemli, hangisi geçer?
Yayın: · Güncelleme:
“Yesterday I go to the market.” Bu cümle anlaşılır mı? Evet, rahatça. Karşındaki dün markete gittiğini anlar ve sohbet sürer. Peki aynı cümleyi beş yıl boyunca her gün söyleyen biri? O da anlaşılır, ama artık ortada başka bir sorun var: hata yerleşmiş, düzeltmek de zorlaşmış. İngilizce konuşurken hata yapmaktan kaçamazsın, asıl mesele hangisine ne zaman dokunacağını bilmen.
Konuşmak neden hata doğurur?
Konuşma, saniyeler içinde karar vermek demek. Aynı anda kelime seçiyorsun, zamanı belirliyorsun, kelime sırasını kuruyorsun, telaffuza dikkat ediyorsun ve bir yandan karşındakini dinliyorsun. Beyin bu kadar işi tek seferde yürütürken bir iki detay düşüyor. Türkçe konuşurken de cümleyi yarıda bırakıp baştan aldığın anlar oluyor, bu yüzden hatasız İngilizce gerçekçi bir hedef değil. Gerçekçi hedef, anlaşılır konuşmak ve hataları zamanla azaltmak.
Anlamı bozan hata, bozmayan hata
Bütün hatalar eşit değil. Birkaç örnek yan yana:
| Cümle | Anlam bozuluyor mu? | Not |
|---|---|---|
| She don’t like fish. | Hayır | Dilbilgisi hatası, anlam net |
| I’m boring. (sıkıldım demek isterken) | Evet | “Ben sıkıcı biriyim” anlamına geliyor |
| Yesterday I go home early. | Hayır | Yesterday zamanı zaten söylüyor |
| Can you borrow me your pen? | Kısmen | Borrow “ödünç almak”, karşı taraf bir an duraksar |
| I’m agree with you. | Hayır | Yapı yanlış, doğrusu I agree |
İlk bakılacak yer anlamı bozanlar, çünkü iletişimi doğrudan etkiliyor ve bazen utandıran durumlara yol açıyor. I’m boring ile I’m bored farkı bunun klasik örneği.
Düzeltmenin zamanı
Her hatayı anında düzeltmeye çalışmak konuşmanın akışını bitirir. Birebir derste şöyle yapıyorum. Anlamı bozan hatayı ya da o gün çalıştığımız yapıdaki hatayı hemen, tek kelimeyle düzeltiyorum: o gün geçmiş zaman işliyorsak ve öğrenci I go derse went deyip devam ediyoruz. Akışı kesmeyecek küçük hataları not alıyorum ve konuşma bitince birlikte bakıyoruz: “Bugün üç kez she don’t dedin.” Seviyenin çok üstündeki ince farkları, mesela A2’deki birinin present perfect ile present perfect continuous ayrımını, şimdilik bırakıyorum.
Tek başına çalışıyorsan da aynı mantık işliyor. Kendini kaydet, dinle ve yalnızca bir iki hatayı seç. Hepsini birden düzeltmeye kalkarsan hiçbirini düzeltemezsin.
Fosilleşenler
Türkçe konuşanlarda en sık yerleşenler şunlar: üçüncü tekil şahıs -s’sini atmak (He work in a bank), be fiilini fazladan koymak (I am live in İzmir), artikeli unutmak (I have car), say ile tell’i karıştırmak (She said me) ve since ile for’u birbirine katmak (since five years). Bu hataların çoğu kuralı bilmemekten gelmiyor. Bilgi var, refleks yok.
Bir fosili çözmek için tek hedef seç. Doğru biçimi yüksek sesle art arda söyle: he works, she works, my brother works, my mother works. Mekanik duruyor ama ağız yeni kalıba alışıyor. Sonra kendi hayatından cümleler kur: My father works in a hospital. My best friend lives in Ankara. İlk haftalarda hatayı yaptıktan sonra fark edeceksin, bir süre sonra yapmadan önce. Bir konuşma ortağın ya da öğretmenin o hatayı her yakaladığında seni uyarırsa süreç epey kısalır.
Hata yapınca ne diyeceksin?
Durup özür dilemene gerek yok. Kısaca düzelt ve devam et: “Yesterday I go… I went to the market.” “She don’t… doesn’t like it.” “Sorry, I mean bored, not boring.” Bu küçük kendi kendini düzeltme, karşındakine dilin farkında olduğunu gösteriyor ve seni daha rahat bir konuşmacı gibi gösteriyor. Düşünmek için süre kazandıran ifadeleri dolgu kelimeleri ve düşünme payı rehberinde topladım. Karşındakini anlamadığında nasıl soracağını da “anlamadım” demenin yolları yazısında bulabilirsin.
Türk aksanıyla konuşmak ise hata sayılmaz. Telaffuzda önemli olan, anlamı değiştiren sesleri doğru çıkarmak: ship ile sheep gibi. Konuyu aksanlı İngilizce sorun mu yazısında ayrıca ele aldım.
Küçük bir alıştırma
Aşağıdaki cümlelerdeki hatayı bul ve anlamı bozup bozmadığına karar ver.
- I’m very interesting in music.
- My sister have two children.
- I live here since 2020.
- Can you explain me this word?
Cevaplar: 1. interested olmalı, anlam bozuluyor, çünkü cümle “ben çok ilginç biriyim” demiş oluyor. 2. has olmalı, anlam bozulmuyor. 3. I have lived here since 2020 olmalı, anlam bozulmuyor ama fosilleşmeye çok yatkın bir hata. 4. Can you explain this word to me? olmalı, anlam bozulmuyor.
Hatalarınla birlikte çalışalım
Konuşma derslerinde yaptığım işlerden biri öğrencinin kişisel hata listesini çıkarmak ve fosilleşenleri sırayla çalışmak. 2000 saatin üzerinde online ders verdim ve aynı fosil hataların çok farklı seviyelerde karşıma çıktığını, sabırla da çözüldüğünü gördüm. Ücretsiz 20 dakikalık ön görüşmede seni biraz konuşturup en belirgin iki üç hatanı birlikte bulabiliriz. WhatsApp’tan yazman ya da telefonla araman yeterli. Derslerin genel işleyişi için Türkiye geneli online İngilizce özel ders sayfasına bakabilirsin.
